Wednesday, November 30, 2011

प्रश्नमंजुषा -126







http://mpscexamination.blogspot.com ह्या ब्लॉगला अवश्य भेट द्या. आणि आपल्या प्रतिक्रियाही नोंदवा.


1. " बँकींग रेग्युलेटिंग कायदा (Act)" कोणत्या वर्षी अस्तित्वात आला ?

A. 1904
B. 1934
C. 1949
D. 1967

Click for answer 
C. 1949

2. नाबार्डच्या स्थापनेशी संबंधित कोणती समिती होती ?
A. अर्कल स्मिथ
B. शिवरामन
C. नरीमन
D. दीपक पारेख

Click for answer 
B. शिवरामन

3. कोणत्या ठरावानुसार प्रत्येक देशात केंद्र सरकारच्या अधिपत्याखाली एका मध्यवर्ती बँकेची स्थापना करण्यात आली ?

A. 1920 चा ब्रुसेल्स ठराव
B. जिनिव्हा ठराव
C. दोहा ठराव
D. सिंगापूर ठराव

Click for answer 
A. 1920 चा ब्रुसेल्स ठराव

4. खालीलपैकी कोणती बँक भारतात मध्यवर्ती बँकेचे कार्य पाहते ?

A. रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया
B. बँक ऑफ इंडीया
C. स्टेट बँक ऑफ इंडीया
D. सेन्ट्रल बँक ऑफ इंडीया

Click for answer 
A. रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया






5. कृषी पतपुरवठ्यासंदर्भात खालीलपैकी कोणती बँक शिखर बँक म्हणून काम पाहते ?

A. नाबार्ड
B. रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया
C. स्टेट बँक ऑफ इंडीया
D. आय.सी.आय.सी.आय

Click for answer 
A. नाबार्ड

6. आय.सी.आय.सी.आय ह्या बँकेचे मुख्यालय कोणत्या शहरात आहे ?

A. बडोदा
B. कोलकाता
C. मुंबई
D. नवी दिल्ली

Click for answer 
A. बडोदा

7. भारतीय रिझर्व्ह बँकेचे मुख्यालय कोणत्या शहरात आहे ?

A. बडोदा
B. कोलकाता
C. मुंबई
D. नवी दिल्ली

Click for answer 
C. मुंबई

8. खालीलपैकी कोणत्या ठिकाणी सिक्युरिटी प्रेस (नोटा /चलने छपाईचा कारखाना ) नाही ?

A. नाशिक
B. देवास
C. साल्बोनी
D. नवी दिल्ली

Click for answer 
D. नवी दिल्ली

9. खालीलपैकी कोणाचा उल्लेख आर.बी.आय.च्या पहिल्या महिला उप-गव्हर्नर म्हणून करता येईल ?

A. उषा थोरात
B. जे.के.उदेशी
C. चंदा कोचर
D. किरण मुजूमदार शॉ

Click for answer 
B. जे.के.उदेशी

10. भारतातील पहिली सहकारी भू-विकास बँक कोठे स्थापली गेली ?

A. पुणे , महाराष्ट्र
B. इचलकरंजी, महाराष्ट्र
C. हुबळी, कर्नाटक
D. झांग , पंजाब

Click for answer 
D. झांग , पंजाब
सविस्तर वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा ...

प्रश्नमंजुषा -125







http://mpscexamination.blogspot.com ह्या ब्लॉगला अवश्य भेट द्या. आणि आपल्या प्रतिक्रियाही नोंदवा.


1. जिल्हापरिषदेच्या सर्वसाधारण सभेसंबंधी किती दिवसांची नोटीस असते ?

A. 8 दिवस
B. 15 दिवस
C. 21 दिवस
D. 30 दिवस

Click for answer 
B. 15 दिवस

2. जिल्हापरिषदेच्या मुख्य कार्यकारी अधिकाऱ्याचे गोपनीय अहवाल लिहिण्याचा अधिकार कोणाला आहे ?
A. जिल्हाधिकारी
B. विभागीय आयुक्त
C. पालकमंत्री
D. जिल्हा परिषद अध्यक्ष

Click for answer 
D. जिल्हा परिषद अध्यक्ष

3. महाराष्ट्रात राज्य सरकार जिल्हा परिषडेला जिल्ह्याच्या विकास कार्यासाठी किती टक्के अनुदान देते ?

A. 25%
B. 50%
C. 75%
D. 100%

Click for answer 
C. 75%

4. महाराष्ट्रात _________ पासून जिल्हा परिषद महिला व बालकल्याण समिती अस्तित्वात आली.

A. 1962
B. 1975
C. 1992
D. 2001

Click for answer 
C. 1992





5. खालीलपैकी कोणत्या स्थानिक स्वराज्य संस्थेला स्वत:चा उत्पन्नाचा स्त्रोत्र नाही ?

A. ग्रामपंचायत
B. पंचायत समिती
C. जिल्हा परिषद
D. यापैकी नाही

Click for answer 
B. पंचायत समिती

6. भारताचे पहिले मुख्य निवडणूक आयुक्त कोण होते?

A. सुकुमार सेन
B. टी.एन.शेषन
C. नवीन चावडा
D. कुलदीपसिंग

Click for answer 
A. सुकुमार सेन





7. एखादे विधेयक वित्त विधेयक आहे किंवा नाही हे ठरवण्याचा अधिकार कोणाला आहे ?

A. राष्ट्रपती
B. उपराष्ट्रपती
C. अर्थमंत्री
D. लोकसभा अध्यक्ष

Click for answer 
D. लोकसभा अध्यक्ष

8. भारतीय नागरिकांच्या अधिकारांवर समुचित बंधने कोण घालू शकते ?

A. संसद
B. लोकसभा
C. राष्ट्रपती
D. पंतप्रधान

Click for answer 
A. संसद
9. खालीलपैकी कोणती व्यक्ती उपराष्ट्रपती पदावर लागोपाठ दोनदा विराजमान झालेली एकमेव व्यक्ती आहे?

A. डॉ. राजेंद्र प्रसाद
B. डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन
C. डॉ. झाकीर हुसेन
D. डॉ. शंकर दयाळ शर्मा

Click for answer 
B. डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन

10. खालीलपैकी कोणी राष्ट्रपती तसेच उपराष्ट्रपती ह्या दोनही महत्त्वपूर्ण पदांवर काम पाहिले आहे ?

A. प्रतिभाताई पाटील
B. ए.पी.जे.अब्दुल कलाम
C. डॉ.राजेंद्र प्रसाद
D. डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन

Click for answer 
D. डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन
सविस्तर वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा ...

Tuesday, November 29, 2011

प्रश्नमंजुषा -124


1. आंतरराष्ट्रीय नेल्सन मंडेला दिन कोणत्या तारखेला साजरा केला जातो ?

A. 2 ऑक्टोबर
B. 15 डिसेंबर
C. 18 जुलै
D. 11 जुलै

Click for answer 
C. 18 जुलै

2. महाराष्ट्राचे सध्याचे मुख्य सचिव कोण आहेत ?
A. रत्नाकर महाजन
B. रत्नाकर गायकवाड
C. जे.पी.डांगे
D. स्वधीन क्षत्रिय

Click for answer 
B. रत्नाकर गायकवाड





3. खालीलपैकी कशात फक्त एकच मूलद्रव्य आहे ?

A. हिरा
B. मीठ
C. मोरचूद
D. खाण्याचा सोडा

Click for answer 
A. हिरा

4. क्षेत्रफळानुसार भारत जगातील ______ क्रमांकाचे राष्ट्र ठरते.

A. दुसरे
B. चौथे
C. सातवे
D. अकरावे

Click for answer 
C. सातवे

5. केंद्रीय कापूस संशोधन केंद्र (Central Cotton Research Institute) कोठे आहे ?

A. पुणे
B. भोपाळ
C. डेहराडून
D. नागपूर

Click for answer 
D. नागपूर

6. ________ हे भारतातील सर्वात मोठे सरोवर होय.
A. सांबर सरोवर (राजस्थान)
B. वूलर सरोवर (जम्मू आणि काश्मीर)
C. चिल्का सरोवर (ओरिसा)
D. लोणार सरोवर (महाराष्ट्र)

Click for answer 
B. वूलर सरोवर (जम्मू आणि काश्मीर)

7. 'पितळखोरा ' ह्या गुंफालेण्या महाराष्ट्रातील कोणत्या जिल्ह्यात आहेत ?

A. जालना
B. औरंगाबाद
C. नाशिक
D. पुणे

Click for answer 
B. औरंगाबाद






8. __________ हे भूपृष्ठाचा अभ्यास करणारे शास्त्र आहे.

A. जिओलॉजी
B. सिस्मालॉजी
C. मिनरॉलॉजी
D. टॉपोग्राफी

Click for answer 
D. टॉपोग्राफी

9. महाराष्ट्रात _____ आंतरराष्ट्रीय बंदर/बंदरे आहे/आहेत.

A. एक
B. दोन
C. तीन
D. चार

Click for answer 
B. दोन

10. भारतीय संसदेतील वरिष्ठ सभागृहाच्या पहिल्या महिला अध्यक्ष कोण ?

A. मीराकुमार
B. नजमा हेपतुल्ला
C. ज्ञानसुधा मिश्रा
D. अद्याप कोणीही नाही.

Click for answer 
D. अद्याप कोणीही नाही.
लोकसभा हे संसदेचे कनिष्ठ सभागृह आहे. उपराष्ट्रपती हे संसदेच्या वरिष्ठ सभागृहाचे म्हणजे राज्यसभेचे पदसिध्द अध्यक्षपद भूषवतात. परंतु अद्यापतरी कोणाही महिलेला उपराष्ट्रपती पदावर विराजमान कोण्याची संधी प्राप्त झालेली नाही.
सविस्तर वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा ...

प्रश्नमंजुषा -123


1. खालीलपैकी कोणती संस्था 2011 हे वर्ष 'आंतरराष्ट्रीय वन वर्ष ' म्हणून साजरे करत आहे ?

A. सार्क
B. युनो
C. युनेस्को
D. आसियान

Click for answer 
B. युनो

2. 2011 ह्या आंतरराष्ट्रीय वन वर्षाला साजरे करताना " पहिले भारतीय वन संमेलन " 22 ते 25 नोव्हेंबर या कालावधीत कोठे संपन्न झाले ?
A. डेहराडून
B. भोपाळ
C. चंद्रपूर
D. नवी दिल्ली

Click for answer 
D. नवी दिल्ली






3. 'पहिल्या भारतीय वन संमेलनाचा ' मध्यवर्ती विषय खालीलपैकी कोणता होता ?

A. बदलत्या जगातील वने
B. 21 वे शतक आणि वने
C. वैश्विक वातावरण बदलाचा वनांवर परिणाम
D. वने - वैदिक ते अर्वाचीन

Click for answer 
A. बदलत्या जगातील वने

4. 'कुदुम्बाश्री ' ही दारिद्रय निर्मुलनाची योजना खालीलपैकी कोणत्या राज्यात यशस्वीपणे राबविली गेली.

A. महाराष्ट्र
B. ओरिसा
C. केरळ
D. तामिळनाडू

Click for answer 
C. केरळ

5. इंदिरा गांधी निराधार योजनेचा लाभ घेण्यासाठी लाभार्थीचे किमान वय किती असावे लागते ?

A. 55 वर्षे
B. 60 वर्षे
C. 65 वर्षे
D. 70 वर्षे

Click for answer 
C. 65 वर्षे





6. महाराष्ट्र शासनाने गर्भधारणेपूर्व व प्रसवपूर्व निदान तंत्र (लिंग निवडीस प्रतिबंध कायदा)__________पासून अंमलात आणला आहे.

A. 17 जानेवारी 2003
B. 8 मार्च 2008
C. 2 ऑक्टोबर 2010
D. 1 एप्रिल 2003

Click for answer 
A. 17 जानेवारी 2003

7. 2009 मध्ये भारतातील कोणत्या अणुविद्युतप्रकल्पात झालेल्या जड पाण्याच्या गळतीमुळे सुरक्षेचा मुद्दा चर्चेला आला होता ?

A. तारापूर
B. काक्रापार
C. जैतापूर
D. कैगा

Click for answer 
D. कैगा

8. भारताची 4096 किलोमीटर लांबीची सर्वाधिक मोठी सीमारेषा कोणत्या देशाबरोबर आहे ?

A. पाकिस्तान
B. बांगलादेश
C. चीन
D. नेपाळ

Click for answer 
B. बांगलादेश






9. स्थापनेच्या तारखेनुसार खालील आर्थिक संस्थांचा सर्वात जुनी ते सर्वात नवीन असा कोणता क्रम योग्य आहे ?

A. नाबार्ड - ICICI- IFCI- IDBI
B. IFCI- ICICI- IDBI- नाबार्ड
C. ICICI- IDBI- IFCI - नाबार्ड
D. IDBI- ICICI- नाबार्ड -IFCI

Click for answer 
B. IFCI- ICICI- IDBI- नाबार्ड

10. राष्ट्रकुल संघटनेतून निलंबित करण्यात आलेला देश कोणता ?

A. पाकिस्तान
B. श्रीलंका
C. व्हिएतनाम
D. फिजी

Click for answer 
D. फिजी
सविस्तर वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा ...

Friday, November 25, 2011

प्रश्नमंजुषा -122







http://mpscexamination.blogspot.com ह्या ब्लॉगला अवश्य भेट द्या. आणि आपल्या प्रतिक्रियाही नोंदवा.



1. केळीच्या पनामा रोगास प्रतिकारक अशी ____________ हि जात आहे.

A. हरिसाल
B. सफेद वेलची
C. बसराई
D. सोनकेळे

Click for answer 
A. हरिसाल






2. दापोली येथील बाळासाहेब सावंत कोकण कृषी विद्यापीठाने विकसित केलेल्या ________ विळ्याने (sickle) जमिनीलगत भात कापणी सोयीस्कर झाली आहे.
A. नूतन
B. वैभव
C. अतुल
D. पंकज

Click for answer 
B. वैभव

3. गोड्या पाण्यातील संवर्धनासाठी पुढील पैकी कोणती जात उत्तम गणली जाते ?

A. हाईद
B. बांगडा
C. जिताडा
D. कटला

Click for answer 
D. कटला

4. अमोनियम सल्फेट मध्ये ___________ इतके नत्र असते.

A. 12.0%
B. 15.2%
C. 18.5%
D. 20.5%

Click for answer 
D. 20.5%

5. महाराष्ट्रातील क्षेत्रानुसार फळपिकांचा योग्य उतरता क्रम खालीलपैकी कोणता आहे?

A. आंबा-संत्री-काजू-चिकू-द्राक्षे
B. आंबा-चिकू-द्राक्षे-संत्री-काजू
C. द्राक्षे-संत्री-आंबा-चिकू-काजू
D. आंबा-संत्री-द्राक्षे-चिकू-काजू

Click for answer 
A. आंबा-संत्री-काजू-चिकू-द्राक्षे






6. जगात दुग्धउत्पादनात भारताचा _________ क्रमांक आहे.

A. दुसरा
B. पहिला
C. चौथा
D. तिसरा

Click for answer 
B. पहिला

7. भारतात एकूण मत्स्योत्पादनात _____________ चा पहिला क्रमांक लागतो.

A. गुजरात
B. महाराष्ट्र
C. प.बंगाल
D. आंध्रप्रदेश

Click for answer 
C. प.बंगाल






8. राष्ट्रीय कृषी धोरण-2000 नुसार 'अमृत क्रांती ' हि संज्ञा _______________ शी संबंधित आहे.

A. बटाटा उत्पादन
B. तेलबिया उत्पादन
C. दुग्ध उत्पादन
D. नद्या जोड प्रकल्प

Click for answer 
D. नद्या जोड प्रकल्प

9. 'इको मार्क ' योजना कोणत्या मंत्रालयाकडून राबवली जाते.

A. गृह मंत्रालय
B. विज्ञान आणि तंत्रज्ञान मंत्रालय
C. वन व पर्यावरण मंत्रालय
D. कृषी मंत्रालय

Click for answer 
C. वन व पर्यावरण मंत्रालय

10. मत्स्यव्यवसायासाठी महाराष्ट्रात सुमारे _________ लांबीचा किनारा उपलब्ध आहे.

A. 600 कि.मी.
B. 700 कि.मी.
C. 800 कि.मी.
D. 1000 कि.मी.

Click for answer 
B. 700 कि.मी.
सविस्तर वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा ...

Thursday, November 24, 2011

प्रश्नमंजुषा -121







http://mpscexamination.blogspot.com ह्या ब्लॉगला अवश्य भेट द्या. आणि आपल्या प्रतिक्रियाही नोंदवा.


1. आपल्या सूर्यमालेतील कोणत्या ग्रहास सर्वाधिक उपग्रह आहेत ?

A. बुध
B. शनी
C. गुरु
D. युरेनस

Click for answer 
C. गुरु






2.भारतीय प्राणी सर्वेक्षण विभाग (Indian Zoological Survey Department)चे मुख्यालय कोणत्या शहरात आहे ?
A. मुंबई
B. दिल्ली
C. कोलकाता
D. चेन्नई

Click for answer 
C. कोलकाता

3. आशियाई सिंहासाठी प्रसिद्ध असलेले गीर अभयारण्य कोणत्या राज्यात आहे ?

A. उत्तरप्रदेश
B. गुजरात
C. राजस्थान
D. मध्यप्रदेश

Click for answer 
B. गुजरात





4. 'मलयगिरी ' हे शिखर ________ राज्यात आहे.

A. छत्तीसगड
B. मध्यप्रदेश
C. ओरिसा
D. महाराष्ट्र

Click for answer 
C. ओरिसा

5. भिरा जलविद्युत प्रकल्प कोणत्या जिल्ह्यात आहे ?

A. रायगड
B. ठाणे
C. रत्नागिरी
D. कोल्हापूर

Click for answer 
A. रायगड

6. खालीलपैकी कोणते जिल्हे 'हळद उत्पादक' म्हणून ओळखले जातात ?

A. धुळे-जळगाव
B. अकोला-अमरावती
C. सांगली-सातारा
D. कोल्हापूर-सोलापूर

Click for answer 
C. सांगली-सातारा





7. महाराष्ट्रात उसाचे सर्वाधिक क्षेत्र कोणत्या जिल्ह्यात आहे ?

A. अहमदनगर
B. सोलापूर
C. कोल्हापूर
D. नाशिक

Click for answer 
C. कोल्हापूर

8. रत्नागिरी आणि सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात _____ मृदा आढळते ?

A. रेगूर
B. जांभी
C. गाळाची
D. काळी

Click for answer 
B. जांभी

9. भोर-महाड रस्त्यावर प्रवास करताना ______ घाट लागतो.

A. वरंधा
B. थळ
C. बोर
D. कुंभार्ली

Click for answer 
A. वरंधा

10. भारतची 'सिलिकॉन व्हॅली ' म्हणून ओळखले जाणारे शहर कोणत्या राज्यात आहे ?

A. कर्नाटक
B. केरळ
C. महाराष्ट्र
D. आंध्रप्रदेश

Click for answer 
A. कर्नाटक
सविस्तर वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा ...

प्रश्नमंजुषा -120







http://mpscexamination.blogspot.com ह्या ब्लॉगला अवश्य भेट द्या. आणि आपल्या प्रतिक्रियाही नोंदवा.


1. कोणत्या पंचवार्षिक योजनेत सर्वप्रथम अवजड उद्योगांवर भर देण्यात आला ?

A. पहिली
B. दुसरी
C. चौथी
D. आठवी

Click for answer 
B. दुसरी

2. 1944 मध्ये मुंबईच्या उद्योगपतींनी एक विकास योजना सदर केली होती. तिला कोणत्या नावाने संबोधले जाते ?
A. जनता योजना
B. श्रीमंत योजना
C. मुंबई योजना
D. महाराष्ट्र योजना

Click for answer 
C. मुंबई योजना

3. दहाव्या पंचवार्षिक योजनेला ________ हे पंतप्रधान पदावर असलेल्या सरकारने मान्यता दिली होती.

A. मनमोहनसिंग
B. राजीव गांधी
C. पी.व्ही.नरसिंहराव
D. अटलबिहारी वाजपेयी

Click for answer 
D. अटलबिहारी वाजपेयी






4. चौदा बँकांचे राष्ट्रीयीकरण कोणत्या पंचवार्षिक योजनेच्या काळात झाले ?

A. तिसर्‌या
B. चौथ्या
C. पाचव्या
D. सहाव्या

Click for answer 
B. चौथ्या

5. पहिल्या योजना काळात नियोजन आयोगाचे उपाध्यक्ष ___________ होते.

A. जी.नंदा
B. पी.सी.महालनोबीस
C. व्ही.टी.कृष्णम्माचारी
D. पंडित नेहरू

Click for answer 
A. जी.नंदा





6. ________नंतर महाराष्ट्र शासनाने नियोजनाचे एकक म्हणून जिल्ह्याला मान्यता दिली.

A. 1965
B. 1970
C. 1972
D. 1980

Click for answer 
C. 1972

7. 'महालनोबीस प्रतिमान ' हे कोणत्या देशाच्या विकासाच्या योजनांमधील यशावर बेतलेले होते ?

A. अनेरिका
B. रशिया
C. चीन
D. ब्रिटन

Click for answer 
B. रशिया

8. किमान गरजा कार्यक्रम ________ योजना काळात सुरु झाला.

A. चौथ्या
B. पाचव्या
C. सहाव्या
D. सातव्या

Click for answer 
A. चौथ्या





9. खालीलपैकी कोणी वित्त आयोगाचे अध्यक्षपद भूषविलेले नाही ?

A. यशवंतराव चव्हाण
B. विजय केळकर
C. एक.के.पी.साळवे
D. सी.डी.देशमुख

Click for answer 
D. सी.डी.देशमुख

10. भारतातील राष्ट्रीयीकृत बँकेचे एकत्रीकरण करून बँकांची पुनर्रचना करण्या संदर्भात कोणती समिती स्थापन केली गेली होती ?

A. गंगाधरण
B. टंडन
C. मुदलीयार
D. रेखी

Click for answer 
A. गंगाधरण
सविस्तर वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा ...

Wednesday, November 23, 2011

प्रश्नमंजुषा -119








http://mpscexamination.blogspot.com ह्या ब्लॉगला अवश्य भेट द्या. आणि आपल्या प्रतिक्रियाही नोंदवा.


1. दोन संख्यांचा ल.सा.वि.36 आहे तर म.सा.वि. 6 आहे. या दोनपैकी एक संख्या 12 आहे तर दुसरी संख्या कोणती ?

A. 3
B. 6
C. 18
D. 24

Click for answer 
C. 18
दोन संख्यांचा गुणाकार = त्यांच्या ल.सा.वि.आणि म.सा.वि.यांचा गुणाकार

2.सुवर्णा पूर्वेकडे तोंड करून उभी होती. ती दोनदा काटकोनात डावीकडे वळाली, तर तिची पाठ कोणत्या दिशेला असेल ?

A. पूर्व
B. पश्चिम
C. दक्षिण
D. उत्तर

Click for answer 
A. पूर्व





3. धनंजयच्या आईची नणंद रामची आई आहे तर धनंजयची आई रामची कोण ?

A. मामी
B. आत्या
C. काकू
D. मावशी

Click for answer 
A. मामी

4. जर संगणकास बायनरी मध्ये खालीलप्रमाणे कोडिंग केलेले असेल
A= ००० B=१११ C=००१ D=०११
तर ABC चे कोडिंग खालील पर्यायातून निवडा.

A. ०००१११०११
B. ०००१११००१
C. ०००००११११
D. १११००१११०

Click for answer 
B. ०००१११००१

5. काल सुरेश माझ्याकडे आला. तो मला म्हणाला, परवा गुरुवारी माझे काका आमच्या घरी आले होते तर आज कोणता वार आहे ?

A. गुरुवार
B. शुक्रवार
C. शनिवार
D. रविवार

Click for answer 
D. रविवार






6. 36 किलोमीटर/ताशी या वेगाने धावणारी रेल्वे 400 मीटर लांबीचा बोगदा 1 मिनिटात पार करते तर रेल्वेची लांबी किती ?

A. 150 मीटर
B. 200 मीटर
C. 300 मीटर
D. 250 मीटर

Click for answer 
B. 200 मीटर
400 मीटर लांबीच्या बोगद्याला पार करताना रेल्वेला बोगद्याची लांबी + रेल्वेची स्वत:ची लांबी इतके अंतर पार करावे लागेल. रेल्वेची लांबी 'क्ष ' मानू
म्हणजेच दिलेल्या गणितानुसार 400 मीटर अधिक क्ष इतके अंतर ती एका मिनिटात पार करते.---(1)
रेल्वेचा दिलेला वेग = 36 किलोमीटर/ताशी=36x1000 मीटर /60 मिनिटे = 600 मीटर /मिनिट
याचाच अर्थ ती रेल्वे एका मिनिटात 600 मीटर अंतर पार करते.
विधान(1) वरून
400+क्ष =600
उत्तर: क्ष = 200 मीटर

7. शिपाई = बंदूक तर शिक्षक = ?

A. खडू
B. युनिफॉर्म
C. मुख्याध्यापक
D. विद्यार्थी

Click for answer 
A. खडू

8. लोकर कापसापेक्षा महाग आहे पण रेशमाइतकी नाही, तर सर्वात महाग काय ?

A. लोकर
B. कापूस
C. रेशीम
D. अनिश्चित

Click for answer 
C. रेशीम





9. आईचे वय तिच्या मुलाच्या तीनपट आहे.दहा वर्षानंतर आईचे वय मुलाच्या दुप्पट होईल, तर आज तिचे वय किती ?

A. 40
B. 30
C. 10
D. 20

Click for answer 
B. 30
मुलाचे वय 'म' वर्षे मानू आणि आईचे वय 'अ 'मानू
जर आईचे वय तिच्या मुलाच्या तीनपट असेल
तर अ =3xम -----------(1)
दहा वर्षानंतर आईचे वन मुलाच्या दुप्पट होईल, म्हणजेच
अ+10=2x(म+10)
यावरून अ=2xम+10
समीकरण (1) चा वापर करून
3xम=2xम+10
म्हणजेच म=10 ,समीकरण (1) च्या आधारे अ = 3x म =3x10=30वर्षे
म्हणजेच आईचे वय ३० वर्षे .

10. एका ग्रंथालयात 84 विद्यार्थी बसले आहेत. त्यांना 6 गटात असे विभागा कि , जेणेकरून प्रत्येक गटात 7 पेक्षा कमी आणि 18 पेक्षा जास्त विद्यार्थी नसतील, तर किती जणांचा गट असेल ?

A. 20
B. 14
C. 11
D. 8

Click for answer 
B. 14
सविस्तर वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा ...

प्रश्नमंजुषा -118







http://mpscexamination.blogspot.com ह्या ब्लॉगला अवश्य भेट द्या. आणि आपल्या प्रतिक्रियाही नोंदवा.


1. भारताचे पहिले उपराष्ट्रपती कोण ?

A. डॉ. झाकीर हुसेन
B. डॉ. राजेंद्रप्रसाद
C. डॉ. एस.राधाकृष्णन
D. व्ही.व्ही.गिरी

Click for answer 
C. डॉ. एस.राधाकृष्णन

2. महाराष्ट्र विधानसभेचे पावसाळी अधिवेशन कोठे भरते ?
A. मुंबई
B. पुणे
C. नागपूर
D. नाशिक

Click for answer 
A. मुंबई


3. लोकसभेत 'शून्य प्रहर ' केव्हा सुरु होतो ?

A. सकाळी 11 वाजता
B. दुपारी 12 वाजता
C. निश्चित अशी वेळ नसते
D. दिवसभराचे कामकाज सुरु होताना पहिला तास

Click for answer 
B. दुपारी 12 वाजता

4. राज्यसभेचा सदस्य खालीलपैकी कोणते पद भूषवू शकणार नाही ?

A. संरक्षण मंत्री
B. गृह मंत्री
C. पंतप्रधान
D. वरील पदे ती/तो भूषवू शकते/शकतो.

Click for answer 
D. वरील पदे ती/तो भूषवू शकते/शकतो.

5. संसदेत खालीलपैकी कोणत्या गटाचा समावेश होतो ?

A. राष्ट्रपती , लोकसभा , विधानसभा
B. राष्ट्रपती , लोकसभा , राज्यसभा
C. लोकसभा , राज्यसभा
D. फक्त लोकसभा

Click for answer 
B. राष्ट्रपती , लोकसभा , राज्यसभा

6. राज्यसभेत महाराष्ट्रातून ________ सदस्य पाठवले जातात.

A. 17
B. 19
C. 21
D. 23

Click for answer 
B. 19

7. 44 वी घटनादुरुस्ती ___________ साली करण्यात आली.

A. 1976
B. 1978
C. 1980
D. 1984

Click for answer 
B. 1978

8. महाराष्ट्रात विधानसभेतून विधानपरिषदेवर किती सदस्य निवडून दिले जातात ?

A. विधानपरिषदेच्या सदस्य संख्येच्या 1/3
B. विधानपरिषदेच्या सदस्य संख्येच्या 1/6
C. विधानपरिषदेच्या सदस्य संख्येच्या 1/12
D. एकही नाही.

Click for answer 
A. विधानपरिषदेच्या सदस्य संख्येच्या 1/3



9. ________ या ठिकाणी मुंबई उच्च न्यायालयाचे खंडपीठ आहे.

A. औरंगाबाद
B. नागपूर
C. पणजी
D. वरील सर्व

Click for answer 
D. वरील सर्व

10. पंजाब आणि हरियाणा या राज्यांचे उच्च न्यायालय कोठे आहे ?

A. दिल्ली
B. सिमला
C. चंदीगड
D. नैनिताल

Click for answer 
C. चंदीगड
सविस्तर वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा ...

प्रश्नमंजुषा -117

STI Mains-2011 Special part 1
1. भारतात योजना सुट्टीचा कालावधी ___________ हा होता.

A. 1965-68
B. 1964-67
C. 1966-69
D. 1967-70

Click for answer 
C. 1966-69





2.भारतात कोणत्या वर्षी सेवाकर आकारण्यात आला ?
A. 1994-95
B. 1997-98
C. 2001-02
D. 1985-86

Click for answer 
A. 1994-95

3. _________ यांना 'करांचा उद्‌गाता ' म्हणतात.

A. ऍडम स्मिथ
B. कार्ल मार्क्स
C. गिफेन
D. रिकार्डो

Click for answer 
A. ऍडम स्मिथ

4. चौथी पंचवार्षिक योजना केव्हा सुरु झाली ?

A. 1970
B. 1969
C. 1968
D. 1967

Click for answer 
B. 1969

5. 'सामाजिक न्यायासह आर्थिक विकास ' चा पुकारा __________ योजनेच्या काळात केला गेला.

A. सातव्या
B. तिसर्‌या
C. पाचव्या
D. नवव्या

Click for answer 
C. पाचव्या






6. WPI चे पायाभूत वर्ष ______ आहे.

A. 1994-95
B. 1998-99
C. 2004-05
D. 2008-09

Click for answer 
C. 2004-05

7. नवव्या पंचवार्षिक योजनेचे प्रतिमान ____________ हे होते.

A. गांधीवादी
B. राव मनमोहनसिंग
C. महालनोबीस
D. वकील-ब्रम्हानंद

Click for answer 
A. गांधीवादी

8. ___________नुसार आर.बी.आयची स्थापना 1 एप्रिल 1935 रोजी झाली.

A. RBI Act- 1933
B. RBI Act- 1934
C. RBI Act- 1935
D. RBI Act- 1947

Click for answer 
B. RBI Act- 1934






9. ________ हि बँक भारतात 'निरसन गृह ' चालवते.

A. स्टेट बँक ऑफ इंडिया
B. रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया
C. बँक ऑफ इंडिया
D. बँक ऑफ बडोदा

Click for answer 
B. रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया

10. 15 एप्रिल 1980 रोजी झालेल्या बँकांच्या राष्ट्रीयीकरणात खालीलपैकी कोणत्या बँकेचा समावेश नव्हता ?

A. आंध्र बँक
B. पंजाब अन्ड सिंध बँक
C. ओरियन्टल बँक ऑफ कॉमर्स
D. सिंडीकेट बँक

Click for answer 
D. सिंडीकेट बँक
सविस्तर वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा ...

राज्यसेवा मुख्य परीक्षेच्या अभ्यासक्रमात आणि पद्धतीत आमुलाग्र - स्वागतार्ह बदल:

राज्य लोकसेवा आयोगाने पुढे होणाऱ्या राज्यसेवा मुख्य परीक्षेसाठी सुधारित अभ्यासक्रमाचा मसुदा वेबसाईटवर जाहीर केला आहे.
त्यानुसार काही मुख्य बदल
1 . यापुढे वैकल्पिक विषय नाहीत. सर्व परीक्षार्थी एकाच पातळीवर आणण्याचे महत्त्वपूर्ण काम या निर्णयाने  केले.
2 . सर्व परीक्षा बहुपर्यायी विकल्प (MCQ)स्वरुपात .अपवाद मराठी आणि इंग्रजीचा : हे दोन पेपर पूर्वीप्रमाणेच दिर्घोत्तरी स्वरुपात असतील. फक्त येथे निगेटिव्ह असेल 2 चुकीच्या उत्तरान्मागे एक गुण .यामुळे दीर्घोत्तरी उत्तरांमधील व्यक्तीसापेक्ष गुणदान पद्धती बदलेल आणि अभ्यासू परीक्षार्यांना याचा  लाभच  होईल. शिवाय निकाल वेळेत लावताना आयोगालाही फारश्या सबबी देता येणार नाहीत.
3 . एकूण 6  पेपर. एकूण गुण 800 (मराठी, इंग्रजी प्रत्येकी 100 गुण  आणि सामान्य अध्ययन 4 पेपर प्रत्येकी 150 गुण  )
४. अर्थात  पूर्वीच्या 1600 लेखी परीक्षेच्या  गुणांवरून 800 गुणांकडे जाताना आयोगाने मुलाखतीचे गुणही 100 केले आहेत.
५. म्हणजे अंतिम गुणवत्ता यादी बनवताना 800+100=900 गुण विचारात घेतले जातील.
सविस्तर अभ्यासक्रम  खालीलप्रमाणे:
 =====================================================================
STATE SERVICES MAIN EXAMINATION FROM 2012
(1) THERE SHALL BE SIX COMPULSORY PAPERS, TWO IN LANGUAGES (100 MARKS EACH, OF DESCRIPTIVE
NATURE) AND FOUR IN GENERAL STUDIES (150 MARKS EACH, MCQ TYPE OBJECTIVE WITH 2:1 NEGATIVE
MARKING)
(2) PASSING IN EACH PAPER IS MUST (45% FOR GENERAL AND 40% FOR RESERVED CATEGORY CANDIDATES)
(3) INTERVIEW SHALL BE FOR 100 MARKS




----- ----- ----- ----- ----- ----- ----- ----- ----- ----- ----- ----- ----- ----- ----- ----- ----- ----- -----
GENERAL STUDIES – I
HISTORY AND GEOGRAPHY
Standard : Degree. Total Marks : 150 Medium-Marathi and English
Nature of Paper : Objective Type. Duration : 2 Hours
Note:
(1) The Nature and standard of questions in the paper will be such that a well educated person will
be able to answer without any specialised study and its intention is to test candidate’s general
awareness of a variety of subjects.
(2) It is expected from candidates to study the latest and recent developments and happenings
pertaining to the topics/sub topics mentioned below.
1. HISTORY:
1.1 History of Modern India particularly Maharashtra: Introduction of modern education - Press,
Railway, Post and Telegraph, Industries, Land reforms and Socio-religious reforms – Its impact
on society.
1.2 Establishment of British Rule in India: Wars against major Indian powers, Policy of
subsidiary alliance, Doctrine of Lapse, Structure of British Raj upto 1857.
1.3 Socio-Cultural Changes: Contacts with Christian Missions, coming of English education and
the Press, Official-social reform measures (1828 to 1857). Socio-religious reform movements:
Brahmo Samaj, Prarthana Samaj, Satyashodhak Samaj, Arya Samaj. Reform movements
among the Sikhs and the Muslims, Depressed Classes Mission, Non-Brahmin movement and
Justice Party.
1.4 Social and economic awakening: Indian Nationalism - 1857 revolt and after, Indian National
Congress (1885 - 1947), Azad Hind Sena, Role of important personalities, Role of Press and
Education in social awakening in pre- independent India.
1.5 Emergence and growth of Indian nationalism : Social background, formation of National
Associations, Peasant uprisings, foundation of Indian National Congress, the moderate phase,
growth of extremism, Morley-Minto reforms, Home Rule movement, Lucknow pact, Mont-Ford
reforms.
1.6 National movement in Gandhi Era: Gandhiji’s leadership and ideology of resistance,
Gandhian mass movements, Non-cooperation, Civil Disobedience, individual Satyagraha, Quit
India movement. Satyashodhak Samaj, Gandhiji and removal of untouchability, Dr.
B.R.Ambedakar’s approach to problem of untouchability, Muslim politics and Freedom
movement (Sir Syed Ahmed Khan and Aligarh movement, Muslim League and Ali Brothers,
Iqbal, Jinnah), Unionist Party and Krishak Praja Party, Politics of Hindu Mahasabha,
Communists and the Indian freedom struggle, Congress Socialist Party, Women in the National
movement, States’ Peoples' movements, Leftist Movement – Peseant Movement - Tribal
uprising, Trade Union Movement and Adivasi Movement.
1.7 India after Independence: Consequences of Partition, Integration of Princely states, Linguistic
reorganisation of states, Nehru’s Policy of Non-alignment. Samyukta Maharashtra movement:
major political parties and personalities involved therein, Relations with neighbouring countries,
India’s role in International Politics. Progress in Agriculture, Industry, Education, Science and
Technology. Emergence of Indira Gandhi’s Leadership, Liberation of Bangladesh, Non-
Alignment under Indira Gandhi, Coalition Governments in States; Students’ unrest,
Jayaprakash Narayan and Emergency. Terrorism in Punjab and Assam. Naxalism and Maosim,
Environmental Movement, Women’s Movement and Ethnic Movement.
1.8 Selected Social Reformers of Maharashtra- their ideology and work: Gopal Ganesh
Agarkar, Mahatma Phule, M.G. Ranade, Prabodhankar Thakare, Maharshi Karve, Rajarshi
Shahu Maharaj, Maharshi Vitthal Shinde, Babasaheb Ambedkar, Lokmanya Tilak, Mahatma
Gandhi, Vinoba Bhave, Vinayak D. Sawarkar, Annabhau Sathe, Krantiveer Nana Patil, Lahuji
Salve, Karmaveer Bhaurao Patil.
1.9 Cultural Heritage of Maharashtra (Ancient to Modern) : Performing Arts (Dance, Drama,
Films, Music and Folk Arts, Lavani, Tamasha, Povada, Bharud, and other folk dances), Visual
Arts (Architecture, Painting and Sculpture) and Festivals. Impact of Literature on socio -
psychological development of Maharashtra: Bhakti, Dalit, Urban and Rural Literature.
2. GEOGRAPHY– WITH SPECIAL REFERENCE TO MAHARASHTRA:
2.1 Physical Geography: Interior of the earth- composition and physical conditions. Factors
controlling landform development. Concept of geomorphic cycles- landforms associated with
fluvial, arid, glacial, and coastal cycle. Evolution and Geomorphology of the Indian
Subcontinent- Major physiographic regions - Problems of floods - Physiographic details of
Maharashtra. Geomorphic features of Maharashtra. India's strategic location with reference to
her neighbours, Indian Ocean Rim, Asia and the World.
2.2 Economic Geography of Maharashtra: Minerals and Energy Resources: Their distribution,
importance and development in Maharashtra. Tourism in Maharashtra – Religious Tourism,
Medicinal Tourism, Eco-Tourism and Cultural Heritage. Reserved forests, Animal sanctuaries,
National Parks and Forts in Maharashtra, Tiger Project.
2.3 Human and Social Geography of Maharashtra: Migration of population, causes and effects,
sugarcane cutting labourers - effects of migration on source and destination areas. Rural
settlements in Maharashtra. Problems of Urban and Rural Settlements – Environmental,
Housing, Slum, Water Supply and Sanitation, Urban Traffic and Pollution.
2.4 Climate and soils: Atmosphere- composition and structure. Solar radiation and heat balance.
Weather elements- temperature, pressure, planetary and local winds, monsoon, air masses
and fronts and cyclones. Mechanism of Indian monsoon, monsoon forecast, distribution of
rainfall, cyclones, droughts and floods, and climatic regions. Distribution of Rainfall in
Maharashtra - spatial and temporal variability - Agroclimatic zones of Maharashtra - Problem of
Drought and scarcity, DPAP (Draught Prone Area Programme) –Water requirement in
Agricultural, Industrial and Domestic Sectors. Problem of Drinking Water. Soils: problems of
soil erosion and degradation in Maharashtra.
2.5 Environmental Geography: Ecology and Ecosystem- energy flow, material cycle, food chain
and webs. Environmental degradation and conservation, global ecological imbalances- pollution
and Greenhouse effect, role of CO2 and methane in greenhouse effect, global warming,
reduction in bio-diversity and depletion of forests. Environmental laws and environmental
impact assessment. Kyoto protocol and Carbon credits. Urban waste management. CRZ I and
CRZ II.
2.6 Population Geography (with reference to Maharashtra): Causes and consequences of
migration. Rural and Urban settlements- site, situation, types, size, spacing and morphology.
Urbanisation- process and problems. Rural – Urban Fringe, and sphere of urban influence.
Regional imbalances.
2.7 Remote Sensing: Concept of remote sensing. Indian Remote Sensing (IRS) satellites.
Imageries- IRS products, MSS bands- blue, green, red and near infra red, False Colour
Composite (FCC). Application of remote sensing in natural resources. Introduction to
Geographical Information System (GIS) and Global Positioning System (GPS).
2.8 Water management: Present scenario, Methods and importance of water conservation. Water
quality standards. Interlinking of rivers in India. Conventional and non-conventional methods of
rainwater harvesting. Groundwater management- technical and social aspects, Methods of
artificial groundwater recharge. Concept of watershed and watershed management.
==========================================================






GENERAL STUDIES– II
INDIAN CONSTITUTION AND INDIAN POLITICS
(WITH SPECIAL REFERENCE TO MAHARASHTRA) AND LAW:
Standard : Degree. Total Marks : 150 Medium- Marathi and English
Nature of Paper : Objective Type. Duration : 2 Hours
Note:
(1) The Nature and standard of questions in the paper will be such that a well educated person will
be able to answer without any specialised study and its intention is to test candidate’s general
awareness of a variety of subjects.
(2) It is expected from candidates to study the latest and recent developments and happenings
pertaining to the topics/sub topics mentioned below.
1. The Constitution of India: Making of the Constitution, Salient Features of the Constitution.
Philosophy of the Preamble - (Secular democratic and socialist), Fundamental Rights and
Duties - Directive Principles of State Policy, Free and Compulsory primary education, Uniform
Civil Code, and Fundamental Duties. Centre - State relations and Formation of New States.
Independent Judiciary. Amendment Procedure and Major Amendments to the Constitution:
Landmark Judgments used for interpreting the Constitution. Structure and Functions of major
Commissions and Boards: Election Commission, Union and State Public Service
Commissions, National Women's Commission, Human Rights Commission, National Minorities
S.C./S.T. Commission - River Water Dispute Settlements Board etc.
2. The Political System (Structure, Powers and Functions of Governments): Nature of Indian
Federation-Union & State-Legislatures, Executive & Judiciary. Union-State Relationship-
Administrative, Executive and Financial Relationships. Distribution of Legislative powers, Subjects.
(1) The Central Government - The Union Executive: President- Vice-President - Prime Minister
and Council of Ministers - Attorney General of India - Comptroller and Auditor General of India
(2) The Union Legislature - Parliament, Speaker and Dy. Speaker - Parliamentary Committees
- Parliament's Control over Executive.
(3) Judiciary: Organisation of Judiciary - Integrated Judiciary - Functions - Role and Power of the
Supreme Court and High Court-Subordinate Courts–Lokpal,Lokayukt and Lok Nyayalaya - Judiciary as
a watch-dog protecting the Constitutional Order- Judicial Activism, Public Interest Litigation.
3. State Government and Administration (With Special Reference to Maharashtra) –
Formation and Reorganisation of Maharashtra State, Governor, Chief Minister, Council of
Ministers, Chief Secretary, State Secretariat, Directorates, Legislative Assembly, Legislative
Council, - Powers, Functions and Role - Legislative Committees. Sherrif of Mumbai.
4. District Administration - Evolution of District Administration, Changing role of the District
Collector: Law and Order, Relationship with functional Departments. District Administration and
the Panchayati Raj Institutions. Role and Functions of the Sub-Divisional Officer.
5. Rural and Urban Local Government: Significance of 73rd and 74th Amendment to the
Constitution. Empowerment of local government and their role in development.
(1) Rural Local Government, Composition, Powers and Functions of Zilla Parishad, Panchayat
Samiti and Gram Panchayat. Peculiarities of Panchayat Raj Institutions of Mahrashtra,
Status Report of Panchayat Raj Institutions and its Performance Appraisal. Main features of
73rd Constitutional Amendments. Problems of implementation. Major rural development
programmes and their management.
(2) Urban Local Government, Composition and Functions of Municipal Corporations, Municipal
Councils and Cantonment Boards. Structure, Officials, Resources, Powers- Functions and
Controls. Main features of 74th Constitutional Amendments: Problems of implementation.
Major urban development programmes and their management.
6. Educational System : Directive Principles of State Policy and Education; Educational Problems
of Disadvantaged Sections- Scheduled Castes, Scheduled Tribes, Muslims and Women;
Privatization of education - issues of access to education, merit, quality, and social justice;
General Agreement on Trade in Services (GATS) and emerging issues, Challenges in Higher
Education today. Sarva Shiksha Abhiyan, Madhyamik Shiksha Abhiyan.


7. Parties and Pressure Groups: Nature of Party system - Role of National Parties - Ideology,
organisation and electoral performance - Political Parties and their Social Bases. Regionalism-
Rise of Regional Parties; Ideology, Organisation and electoral performance - Major Pressure
Groups and Interest Groups in Maharashtra - their Role and impact on Policy making.
Programmes of Social Welfare in Maharashtra : Women and Children; Labour; and Youth.
Non-Government Organizations and their Role in Social Welfare.
8. The Media: Print and Electronic Media - its impact on policy making, shaping of the public
opinion and educating the people. Press Council of India. Code of conduct for Mass media in a
secular democracy like India. The portrayal of women in the main stream mass media: Facts and
Norms. Freedom of speech and expression, and limitation thereof.
9. The Electoral Process: Main features of Electoral process - single member territorial
Constituencies. Reserved constituencies for weaker sections - Adult Franchise - Role of Election
Commission - General Elections - Major trends – Patterns of Voting behaviour - and Factors
influencing the voting behaviour - Problems and difficulties in conducting Free and Fair Elections
- Electoral Reforms. EVMs.
10. Administrative Law: Rule of law. Administrative Discretion and its control and Judicial Review.
Administrative Tribunals, their establishment and functioning. Principles of Natural Justice.
11. Central and State Government Privileges: Section 123 of the Indian Evidence Act, Official
Secrets Act, RTI and its impact on Official Secrets Act.
12. Some Pertinent Laws:
(1) Environmental Protection Act, 1986: Object, Machinery and Measures provided therein.
(2) The Consumer Protection Act, 1986: Definitions-Consumer Disputes-Redressal Machinery.
(3) Freedom of Information Act, 2005: Rights of Applicants and duty of Public Authority.
(4) Information Technology Act - 2000 (Cyber Law): Definitions – Authorities – offences.
(5) The Prevention of Corruption Act.
(6) Right to Information Act 2005
13. Social Welfare and Social Legislation: Social Legislation as an instrument of Social Change;
Human Rights. Protection to Women under: The Constitution of India and Criminal Law (CrPC),
Domestic Violence (Prevention) Act, The Protection of Civil Rights Act, 1955, The Scheduled
Castes and the Scheduled Tribes (Prevention of Atrocities) Act, 1989 and The Right to
Information Act, 2005.
14. Public Services : All India Services, Constitutional position, role and functions. Central Services:
nature and functions. Union Public Service Commission. State Services and the Maharashtra
State Public Service Commission. Training in the changing context of governance- YASHDA, Lal
Bahadur Shastri Academy of Administration, Sardar Vallabhbhai Patel National Police Academy.
15. Control over Public Expenditure: Parliamentary Control, Estimates Committee, Public Accounts
Committee, Committee on Public Undertakings, Office of the Comptroller and Auditor General
(CAG) of India, Role of the Finance Ministry in monetary and Fiscal policy, Composition and
function of Accountant General, Maharashra.






================================================================
GENERAL STUDIES– III
HUMAN RESOURCE DEVELOPMENT (HRD) AND HUMAN RIGHTS:
Standard : Degree. Total Marks :150 Medium- Marathi and English
Nature of Paper : Objective Type. Duration : 2 Hours
Note:
(1) The Nature and standard of questions in the paper will be such that a well educated person will
be able to answer without any specialised study and its intention is to test candidate’s general
awareness of a variety of subjects.
(2) It is expected from candidates to study the latest and recent developments and happenings
pertaining to the topics/sub topics mentioned below.
1. HUMAN RESOURCE DEVELOPMENT
1.1 Human Resource Development in India - Present status of population in India - quantitative
aspect (size and growth - Sex, Age, Urban and Rural) and qualitative aspects (Education and
Healthcare). Population policy and projection upto 2050. Importance and need of Human
Resource planning in modern society. Components and factors involved in planning of Human
Resources. Nature, types and problems of unemployment in India, Trends of Employment in
India, Demand estimate of skilled manpower in different Sectors and Areas. Governmental and
Voluntary Institution engaged in development of manpower e.g. NCERT, NIEPA, UGC, Open
Universities, AICTE, NCTE, ITIs, NCVT, IMC, etc. Problems and issues related to HRD. Govt.
employment policy, various schemes to reduce unemployment and underemployment.
1.2 Education: Education as a tool of HR development and social change. Education (Pre-primary
to Higher Education) system in India. Problems and issues (Universalisation of education,
vocationalisation of education, Quality improvement, Dropout rate etc.) Education for Girls,
Socially and Economically underprivileged classes, Handicapped, Minorities, Talent Search etc.
Govt. policies, Schemes and programms for Education. Govt. and Voluntary Agencies involved
in promoting, regulating and monitoring Formal, Non-formal and Adult education. e-Learning.
Impact of globalisation and privatisation on Indian education. National Knowledge Commission,
National Commission for Higher Education and Resaearch, IITs, IIMs, NITs.
1.3 Vocational Education: As a tool of HR development. Vocational/Technical Education- Present
status, systems and training in India particularly in Maharashtra. Govt. policies, schemes and
programs – Problems, issues and efforts to overcome them. Institutes involved in promoting,
regulating, accrediting vocational and Technical Education.
1.4 Health: As an essential and major component of HRD, Vital Statistics, World Health
Organisation (WHO) - objectives, structure, functions and its programmes. Govt. Health
policies, schemes and programmes, Healthcare system in India. Problems and issues related
to Healthcare and efforts to overcome them. Janani-Bal Suraksha Yojana. National Rural
Health Mission.
1.5 Rural Development: Empowerment of panchayat Raj system. Village Panchayat and its role
in Rural development, Land reforms and development, Role of cooperative institutes in Rural
Development, Financial Institutes involved in Rural Development, Rural Employment Schemes,
Rural Water Supply and Sanitation programs. Infrastructure development e.g. Energy,
Transportation, Housing and communication in rural area. National Rural Employment
Guarantee Scheme (NREGS).
2. HUMAN RIGHTS:
2.1 Universal Declaration of Human Rights (UDHR 1948)- International human rights standards,
its reflections in Indian constitution, mechanism to enforce and protect Human Rights in India.
Human Rights Movement in India. Problems related to human rights deprivations such as
poverty, illiteracy, unemployment, social-cultural-religious practices, violence, corruption,
terrorism, exploitation of labour, custodial crimes etc. Need, for training in and practising of
human rights and human dignity in a democratic set up. Globalisation and its impact on different
sections of Indian Society. Human Development Index, Infant Mortality Ratio, Sex Ratio.
2.2 Child Development: problems and issues (Infant mortality, Malnutrition, Child labour, Children
education etc.) - Government Policies, welfare schemes and programs - Role of international
agencies, Voluntary Organisations Community resources. People participation in their Welfare.
2.3 Women Development - problems and issues (Gender inequality, Violence against women, Girl
child Infanticide/Foeticide, Empowerment of Women etc.)- Government Policy, schemes and
programs for development / welfare and empowerment - Role of international agencies, Voluntary
Organisations and Community resources. People’s participation in their development. AASHA.
2.4 Youth Development: problems and issues (Unemployment, unrest, drug addiction etc.) -
Government Policy - development schemes and programs - Role of international agencies,
Voluntary Organisations and Community resources. People’s participation in their development.
2.5 Tribal Development: problems and issues (Malnutrition, isolation, integration and development
etc.) - Tribal movement - Government Policy, welfare schemes and programs- Role of
international agencies, Voluntary Organisations and Community resources. People’s
participation in their Welfare.
2.6 Development for Socially deprived classes (SC, ST, DT/NT, OBC etc. ) - problems and
issues (inequality in opportunity etc.) - Government Policy, welfare schemes and development
programs - Role of international agencies, Voluntary Organisations and Resource mobilsation
and Community participation.
2.7 Welfare for aged People- problems and issues - Government Policy - welfare schemes and
programs - Role of international agencies, Voluntary Organisations and Community
participation for their development. Utilisation of their services in developmental activities.
2.8 Labour Welfare - problems and issues (working conditions, wages, health and problems
related to organised and unorganised sectors) - Government Policy, welfare schemes and
programs - Role of international agencies, community and Voluntary Organisations.
2.9 Welfare of disabled persons - problems and issues (inequality in educational and
employment opportunity etc.) - Government Policy, welfare schemes and programs - Role of
international agencies, Voluntary Organisations in employment and rehabilitation.
2.10 People’s Rehabilitations - (People affected by Development projects and Natural Calamities.)
– Strategy and programs – Legal Provisions – Consideration of different aspects like economic,
cultural, social, psychological etc.
2.11 International and Regional Organisations: United Nations and its specialised agencies –
UNCTAD, UNDP, ICJ, ILO, UNICEF, UNESCO, UNCHR, EU, APEC, ASEAN, OPEC, OAU,
SAARC, NAM, Commonwealth of Nations and European Union.
2.12 Consumer Protection: Salient features of the existing act- Rights of consumers- Consumer
disputes and redressal machinery, Different kinds of Forums- Objectives, Powers, functions,
procedures, Consumer Welfare Fund.
2.13 Values and Ethics: Fostering of social norms, values, ethics through formal and informal
agencies such as family, religion, education, media etc.
======================================================================

GENERAL STUDIES– IV
ECONOMY AND PLANNING, ECONOMICS OF DEVELOPMENT,
SCIENCE AND TECHNOLOGY DEVELOPMENT
Standard: Degree. Total Marks: 150 Medium- Marathi and English
Nature of Paper: Objective Type. Duration: 2 Hours
Note:
(1) The Nature and standard of questions in the paper will be such that a well educated person will
be able to answer without any specialised study and its intention is to test candidate’s general
awareness of a variety of subjects.
(2) It is expected from candidates to study the latest and recent developments and happenings
pertaining to the topics/sub topics mentioned below.
1. ECONOMY AND PLANNING
1.1 Indian Economy - Challenges in Indian Economy - Poverty, Unemployment and Regional
Imbalances. Planning: Process - Types - Review of India's First to Tenth Five year Plans.
Evaluation. Social and Economic Indicators of Development. State and Local Level Planning.
Decentralisation - 73rd and 74th Constitutional Amendments.
1.2 Urban and Rural Infrastructure Development: Need and Significance. Growth and
Development of Social and economic infrastructure such as Energy, Water supply and
sanitation, Housing, Transport (Road, Ports etc.), Communications (Post and Telegraphs,
Telecommunication), Network of Radio, TV, Internet. Crises, problems related to Infrastructure
in India. Policy alternatives- Public-Private Sector Partnership (PPP). FDI and Infrastructure
Development- Privatisation of infrastructure development. Centre and State Government
Policies for Infrastructure Development. Transport and Housing (Urban and Rural). Problems -
Centre and State Government initiatives and programmes. BOLT and BOT schemes.
1.3 Industry: Need - importance and role of industries in economic and social development,
Growth Pattern, Structure of Large-scale Industries in India with special reference to
Maharashtra. Small-scale, Cottage and Village industries, their problems and prospects. Impact
of liberalisation, privatisation and globalisation on SSIs. Maharashtra’s Policy, measures and
programmes for development, promotion and monitoring of SSIs. Export Potential of Small
scale and cottage industries. SEZs, SPVs.
1.4 Co-operation: Concept, Meaning, Objectives, Old and new principles of co-operation. Growth
and diversification of co-operative movement in India. Co-operative institution in Maharashtra –
types, role, importance and diversification. State policy and Co-operative sector - Legislation,
Supervision, Audit and Aid. Problems of Co-operatives in Maharashtra. Prospects of
Cooperatives in the era of global competition. Review, reforms and prospects of cooperative
movement in Maharashtra – Alternative policy initiatives in agricultural marketing- Employment
Guarantee Scheme.
1.5 Economic reforms: Background, Liberalisation, Privatisation and Globalisation – (concept,
meaning, scope and limitations). Economic Reforms at Centre and State Level. WTO Regime -
Provisions and its implications and impact on Indian Economy, issues and problems.
1.6 International Trade and International Capital Movements: Emerging Trends in era of
globalisation. Growth, Composition and Direction of India's Foreign Trade. Foreign trade policy
of India - Export Promotion. WTO and International Trade. Foreign Capital Inflows -
Composition and Growth - FDI. e-Commerce. Role of Multinationals - International Financing
Agencies – (IMF, World Bank and IDA). International Credit Ratings.
1.7 Measurement and estimate of poverty – Poverty line: concept and facts, BPL, poverty
eradication measures – fertility, nuptiality, mortality and morbidity in India - gender
empowerment policies.
1.8 Factors determining employment - measures of unemployment - relation between income,
poverty and employment - issues of distributional and social justice.
1.9 Economy of Maharashtra: salient features of agriculture, industry and service sectors -
drought management in Maharashtra - FDI in Maharashtra.


2. ECONOMICS OF DEVELOPMENT
2.1 Macro Economics: Methods of national income accounting. Functions of money - base money
- high-power money - quantity theory of money - money multiplier. Monetary and nonmonetary
theories of inflation - control of inflation: monetary, fiscal and direct measures.
2.2 Public Finance and Financial Institutions: Role of public finance in market economy -
Criteria for public investment. Merit goods and public goods- sources of revenue and
expenditure (Centre and State) -forms of taxes and subsidies and their incidence and effects.-
tax, non-tax and public debt of Centre and States in India. Public Expenditure (Centre and
States) - Growth and causes. Public Expenditure Reform - Performance Based Budgeting
and Zero Based Budgeting. Zero-base budgeting - types of budget deficits - internal and
external borrowings. Review of Tax Reforms at national and State level. VAT. Public debt -
Growth, Composition and Burden. Problem of States' Indebtedness to Centre. Fiscal Deficits -
Concepts, Control of Deficits - Centre, State and RBI Initiatives. Fiscal Reforms in India -
Review at Centre and State Level. Financial sector reforms - new trends in banking - real and
nominal interest rates - repo and reverse repo transactions.
2.3 Growth, Development and International Economics:
(1) Indicators of development- sustainable development- development and environment -
Green GDP.
(2) Factors of economic development: natural resource, population, human capital,
infrastructure - theory of demographic transition- Human development index - human
poverty index – gender empowerment measure
(3) Role of foreign capital and technology in growth - multi-national corporations.
(4) International trade as an engine of growth - theories of international trade
(5) IMF-IBRD-WTO - Regional Trade Agreements - SAARC - ASEAN.
2.4 Indian Agriculture, Rural Development and Cooperation:
(1) Role of agriculture in economic development - interrelationship between agriculture,
industry and services sectors - contract farming - precision farming – corporate farming –
organic farming.
(2) Size of land holding and productivity - Green Revolution and technological change -
agricultural prices and terms of trade- farm subsidies–Public Distribution System - food security.
(3) Regional disparities in agricultural growth in India–agri-business and global marketing -
agricultural credit in India.
(4) Sources of irrigation and water management - live-stock resource and their productivity -
White Revolution, fisheries, poultry, forestry, horticulture and floriculture development in
India and Maharashtra.
(5) Strategies of rural development during the plan period-rural infrastructure (social and economic)
(6) W.T.O. and agriculture - Farmer’s and Breeder’s Rights - biodiversity - GM technology.
2.5 Indian Industry, Infrastructure and Services Sector:
(1) Trends, composition and growth of industries, infrastructure and services sector in India -
role of public, private and cooperative sectors in India - small and cottage industries. BPO.
(2) Liberalisation and its effects on Indian industries - industrial sickness.
3. SCIENCE AND TECHNOLOGY DEVELOPMENTS
3.1 Energy: Conventional and non-conventional energy sources - Potential of Solar, Wind, Biogas,
Biomass, Geothermal and other renewable energy sources. Introduction to solar gadgets viz
solar cooker, water heater etc. Biogas- principle, and process. Problems of Energy Crises,
Govt. Policies and programs for power generation. Nuclear Power Program, Thermal Power
Program, Hydroelectric Power program, Power distribution and National Grid. Agencies and
Institutions engaged in Energy security, Research and development.
3.2 Computer and Information Technology: Role of computer in modern society, its applications
in various spheres of life such as data communication, networking and web technologies,
Cyber crime and its prevention. Use of I.T. in various services, Govt. programs such as Media
Lab Asia, Vidya Vahini, Gyan Vahini, Community Information Centre etc. Major issues in IT
industry - its prospects.

3.3 Space Technology: Indian space programmes, Indian Artificial satellites for
telecommunication, television, education, broadcasting, weather forecasting, GPS, disaster
warning. Indian missile program etc., Remote sensing, GIS and its application in weather
forecasting, Disaster warning, water, soil, mineral resources development, agriculture and
fisheries development, urban planning, ecological studies, GS and GIS.
3.4 Biotechnology: Its potential to improve human life and national economy through agricultural,
industrial development and employment generation. Biotechnology as an essential and
important tool of natural resource development. Areas of application - Agriculture, Animal
breeding and Veterinary health-care, Pharmaceutics, Human healthcare, Food technology,
energy generation, environment protection etc. Role and efforts of government in promoting,
regulating and developing biotechnology in country. Ethical, Social, Legal issues related to
biotechnological development, possible adverse effects of biotechnological development.
3.5 Nuclear Policy of India: Salient features. Nuclear Power as source of energy and its
significance as clean energy. Problems of nuclear waste. Nuclear thermal power generation in
India, its contribution to total power generation. Determinants of Nuclear Tests: Pokhran
I(1974) and Pokhran II (1998). Recent Trends in Nuclear Policy such as NPT (Nuclear Non-
Proliferation Treaty) and CTBT (Comprehensive Test Ban Treaty). INDO-US Nuclear Treaty of
2009.
3.6 Disaster Management: Definition, nature, types and classification of disasters, Natural
Hazards: Causative factors and mitigation measures. Floods, earthquakes, tsunamis,
landslides, etc., Factors affecting mitigation measures- Case studies of major earthquakes and
tsunamis such as Killari (1993), Bhuj (2001), Sikkim-Nepal (2011) earthquakes, Banda Ache
(2004) (Sumatra), Fukushima (2011) (Japan) earthquakes and Tsunami. Maharashtra:
Mumbai floods of 2005. December 1993, June 2006, November 2009, July 2011 bomb blasts
and terrorist attacks, their impact.
=============================================================





सविस्तर वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा ...